Thời gian sẻ chia ký ức cùng cha mẹ, cách trò chuyện để não bộ luôn khỏe mạnh

Bài Columnist Kim Mi-hee

Vì sao một tấm ảnh cũ lại có thể khơi mở lời nói

Trong quá trình chăm sóc cha mẹ, tôi từng có những trải nghiệm khá lạ lùng. Cha mẹ có thể không nhớ rõ hôm qua đã ăn gì vào bữa trưa, nhưng lại kể vanh vách tên người hàng xóm từ ba mươi năm trước, hay câu chuyện về con hẻm chợ mà ông bà từng lui tới thời trẻ. Đó không phải vì lười biếng hay cố chấp, mà bởi những ký ức được ôn lại nhiều lần từ lâu, gắn liền với cảm xúc, thường được lưu giữ khá bền vững. Vì vậy, so với chuyện gần đây, những tấm ảnh cũ hay món đồ xưa lại thường trở thành cánh cửa mở ra cuộc trò chuyện dễ dàng hơn.

Vấn đề là chúng ta thường không ý thức được điều này, nên cứ lặp đi lặp lại những câu hỏi kiểu kiểm tra tình hình như ‘hôm nay ăn gì’, ‘mấy giờ đi khám bệnh’. Những câu hỏi ấy tuy cần thiết, nhưng lại giống một cuộc kiểm tra hơn là trò chuyện. Với cha mẹ, điều đó có thể khiến họ cảm thấy như đang bị hỏi bài mỗi lần, và nếu cứ trả lời không tốt, họ dễ thu mình lại, ít nói hơn. Ngược lại, khi ta mở album ảnh cũ ra và hỏi ‘Tấm này chụp ở đâu vậy ạ?’, cha mẹ không còn là người phải tìm câu trả lời đúng, mà trở thành người kể chuyện. Sự khác biệt về vai trò ấy lớn hơn ta tưởng.

Điều tôi cảm nhận được khi chăm sóc cha mẹ mình là, trước những tấm ảnh cũ, giọng nói của cha mẹ dường như đổi khác. Họ nói nhiều hơn thường ngày, gương mặt cũng ánh lên chút sinh khí. Có lẽ chính việc không bị đòi hỏi câu trả lời đúng, một câu chuyện dù có sai cũng không sao, đã tạo nên cảm giác thoải mái ấy. Thay vì biến khoảng thời gian này thành một mục tiêu nặng nề mang tên ‘phòng ngừa sa sút trí tuệ’, tôi nghĩ chúng ta nên xem đó đơn giản là một thói quen tự nhiên giúp não bộ được vận động một cách khỏe mạnh.

Một câu hỏi có thể mở ra hoặc khép lại cuộc trò chuyện

Cùng nhìn một tấm ảnh, nhưng cách đặt câu hỏi khác nhau có thể khiến cuộc trò chuyện mở ra hoặc nhanh chóng khép lại. Những câu hỏi như ‘Ảnh này chụp năm nào vậy?’, ‘Người này tên gì nhỉ?’ là dạng câu hỏi đóng, có đáp án cố định. Nếu không nhớ ra ngay, cha mẹ dễ bối rối, và không hiếm trường hợp họ nói ‘không biết, không nhớ’ rồi gấp album lại. Ngược lại, những câu hỏi mở như ‘Lúc đó cha/mẹ cảm thấy thế nào?’, ‘Bộ đồ này ai mua cho vậy?’ hướng đến cảm xúc và bối cảnh, không có một đáp án duy nhất, nên cha mẹ có thể thoải mái kể tiếp câu chuyện của mình.

Trên thực tế, nhiều người con dễ trở nên nóng vội ở điểm này. Khi cha mẹ nhầm lẫn tên người hay năm tháng, ta thường vô thức muốn sửa ngay: ‘Không phải, đó là cậu chứ không phải chú.’ Tâm lý ấy xuất phát từ sự lo lắng, nhưng xét về mạch trò chuyện, nó dễ khiến cha mẹ lại một lần nữa cảm thấy như đang bị kiểm tra. Nếu nhớ rằng mục đích lớn hơn không phải là sự chính xác tuyệt đối mà là để cha mẹ được thoải mái kể chuyện ngay lúc này, ta có thể tạm kìm lại mong muốn đính chính đó.

Thứ tự đặt câu hỏi cũng có ích. Có thể bắt đầu bằng một lời trầm trồ như ‘Tấm ảnh này đẹp quá’, sau đó hỏi về bối cảnh ‘Đây là ở đâu vậy ạ?’, rồi chuyển sang câu chuyện ‘Lúc đó có chuyện gì xảy ra vậy?’. Khi mở rộng tự nhiên từ lời trầm trồ sang bối cảnh, rồi từ bối cảnh sang câu chuyện như vậy, cha mẹ cũng không cảm thấy vội vã mà có thể từ từ lục lại ký ức. Chính nhịp điệu không hối thúc ấy là sức mạnh giúp cuộc trò chuyện trở nên thoải mái.

Khi ký ức cứ lệch lạc, khi câu chuyện cứ lặp lại

Khi nhận ra mình đang nghe lại cùng một câu chuyện lần thứ ba, hay khi phát hiện những gì cha mẹ kể không đúng với thực tế, việc lòng chùng xuống là điều rất tự nhiên. Câu ‘Nãy cha/mẹ vừa kể chuyện đó rồi mà’ cứ chực trào lên đến cổ họng, nhưng nếu thực sự nói ra, cha mẹ có thể cảm thấy như mình vừa làm sai điều gì đó. Không phải bản thân việc lặp lại, mà chính cảm giác bị chỉ ra rằng mình đang lặp lại mới thường khiến cuộc trò chuyện trở nên khó khăn hơn.

Trong những lúc như vậy, tôi khuyên nên tập trung vào cảm xúc chứa đựng trong câu chuyện hơn là tính chính xác của sự việc. Dù câu chuyện được kể lại lần thứ ba, nếu ta đáp lại bằng cảm xúc như ‘Lúc đó chắc cha/mẹ vất vả lắm nhỉ’ hay ‘Chắc thời đó với cha/mẹ vui lắm phải không’, cha mẹ sẽ cảm nhận được rằng câu chuyện của mình đang được tôn trọng. Dù sự việc có hơi lệch với thực tế, việc không ngắt mạch trò chuyện mà tiếp tục một cách tự nhiên sẽ khiến khoảng thời gian ấy ấm áp hơn nhiều so với việc cứ chăm chăm vào độ chính xác.

Tuy nhiên, không cần phải gánh áp lực là phải làm được điều này một cách hoàn hảo mỗi ngày. Có những hôm mở album ảnh ra nhưng cha mẹ lại mệt mỏi hoặc không muốn trò chuyện tiếp. Những lúc đó, thay vì cố gắng kéo dài, chỉ cần khép lại bằng câu ‘Hôm nay chỉ cần ngồi cạnh nhau thế này cũng tốt rồi’ là đủ. Bạn không cần đánh giá sự thành công của cuộc trò chuyện bằng việc đã khơi gợi được bao nhiêu câu chuyện.

Mở cánh cửa ký ức cùng hương thơm và những cái chạm tay

Một trong những điều tôi thường cảm nhận được khi làm việc với tư cách chuyên gia trị liệu hương thơm (aromatherapist), đó là có những khoảnh khắc hương thơm chạm đến trái tim còn nhanh hơn cả lời nói. Khi đặt một bó hoa khô bên cạnh album ảnh cũ, hay thêm vào một mùi hương thoang thoảng gần giống với loại hương mà cha mẹ từng ưa thích ngày trước, tôi thường thấy cuộc trò chuyện diễn ra trong một bầu không khí thoải mái hơn hẳn. Đây không phải là nói về công dụng chữa trị một bệnh lý cụ thể nào, mà là về bầu không khí cảm xúc dễ chịu mà hương thơm mang lại.

Trong những khoảnh khắc như vậy, việc nhẹ nhàng nắm tay hay chậm rãi vuốt ve mu bàn tay cha mẹ cũng là điều đáng thử. Khi lật từng trang album, bàn tay chạm vào nhau một cách tự nhiên, cha mẹ thường cảm nhận được một sự thoải mái mà lời nói khó diễn tả hết. Vừa thoa kem dưỡng tay vừa tiếp tục trò chuyện cũng là một cách hay, và lúc này cũng vậy, thay vì kỳ vọng vào một công dụng cụ thể nào, hãy xem đó như một khoảng thời gian tự chăm sóc bản thân mà chính cái chạm tay ấy mang lại.

Khoảng thời gian hòa quyện giữa hình ảnh, hương thơm và cái chạm tay như thế không chỉ dành riêng cho cha mẹ. Đó cũng là một khoảnh khắc quý giá để chính người chăm sóc như tôi được dừng lại thở một nhịp, được nhìn vào mắt cha mẹ và sẻ chia tấm lòng. Để việc chăm sóc mỗi ngày không chỉ là một danh sách những việc phải làm, tôi mong bạn hãy chủ động tạo ra những khoảng thời gian như vậy.

For more heart-care stories, visit the Korea Self-Healing Association.

#ChămSócTâmHồnCùngWiabi #TròChuyệnCùngChaMẹ #ThóiQuenGiúpNãoBộKhỏeMạnh #SẻChiaKýỨc #NgườiChămSócCũngCầnĐượcChămSóc #TrịLiệuHươngThơm #KíchThíchNhậnThức

[ Phóng viên Kim Mi-hee: incheonsouth@thekoreantoday.com ]

Đăng ký Đại sứ quảng bá khu vực Đăng ký Trưởng chi nhánh The Korean Today — Nam Incheon

THE KOREAN TODAY × WIA CODE

이 기사의 WIA Code

WIA Code 스캐너로 비추면 인터넷 없이 발행 사실과 위·변조 여부를 확인할 수 있습니다.
휴대폰 기본 카메라로 찍으면 스캐너 안내 페이지가 열립니다 — 기사 바로 열기

움직이는 코드는 스트림입니다 — WIA Code 스캐너로 약 39초 비추면 기사 전문(사진 포함)이 폰에 저장되어 인터넷 없이도 읽을 수 있습니다.

⇓ Stream.mp4 다운로드

WIA Code · 코리안투데이